Қожа Ахмет Ясауи — Орталық Азияның рухани тарихындағы ерекше тұлға. Ол тек ақын әрі философ қана емес, оның өміріне қатысты көптеген аңыздар мен аз белгілі деректер бар. Әмір Темір салдырған кесене: Ясауи қайтыс болғаннан кейін 233 жыл өткен соң, ұлы қолбасшы Әмір Темір оның қабірінің басына зәулім кесене тұрғызуға бұйрық берді. Бүгінде бұл кесене ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мұралар тізіміне енген және түркі әлемінің рухани орталығы болып саналады. Қылуеттегі өмір: Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.а.с.) қайтыс болған 63 жасқа толғанда, Ясауи Яссы (қазіргі Түркістан) қаласындағы жерасты мекеніне — қылуетке түскен. Ол «Пайғамбардан артық өмір сүруім мүмкін емес» деп есептеп, қалған ғұмырын күн жарығын көрмей, құлшылық пен жазумен өткізген. Құрма туралы аңыз: Аңыз бойынша, Ясауидің ұстазы Арыстан баб Мұхаммед пайғамбардан болашақ шәкіртіне тапсыру үшін аманат ретінде құрма (кей деректе құрма сүйегі) алған. Арыстан баб жүздеген жыл күтіп, жас Ахметті жолықтырғанда оған осы сенім нышанын табыстаған. Бұл ілімнің тікелей рухани сабақтастығын білдіреді. Араб тілінде емес, түркі тілінде жазған: Сол замандағы көптеген ғұламалар мен дінтанушылардан айырмашылығы, Ясауи өзінің уағыздарын — «Диуани Хикмет» (Даналық кітабы) еңбегін халыққа түсінікті түркі тілінде жазған. Бұл ислам мен сопылық ілімнің көшпелі тайпалар арасында кеңінен таралуына және діннің қарапайым халыққа жақын болуына мүмкіндік берді. Тариқат негізін салушы: Ол Орталық Азияның мәдениеті мен әдебіне зор ықпал еткен «Ясауия» сопылық тариқатының негізін қалады.
